BONVENON EN KATALUNIO!

Komence de la 9a jc. Karolo la Granda invadis la nordon de la Iberia duoninsulo por sekurigi la sudajn limojn de sia imperio kaj fondis la t.n. Hispanan markion. En 993 la grafo de Barcelono rifuzis ĵuri fidelecon al la franca reĝo, per kio plifirmiĝis la fakta delonga memstareco de la regiono. La grafaj posedaĵoj ampleksiĝis dum pluraj jarcentoj: Katalunio, Aragono, Balearoj, Valencilando, Sicilio, Sardio, Napolo k.a. fariĝis jure memstaraj reĝlandoj kundividantaj la saman regnestron. Tiuepoke disvolviĝas la kataluna, kiu iom post iom fariĝas lingvo de beletro kaj anstataŭadas latinon en la reĝa kancelario.

En 1479, per la Katolikaj Gereĝoj, Katalunio kaj Kastilio ekhavas la samajn regantojn, sed ĉiu lando plu gardas siajn apartajn leĝaron kaj parlamenton. Tamen en 1714, post 10-jara milito, ĉia memstareco estas nuligita kaj komenciĝas longega persekuto kontraŭ la kataluna lingvo.

Analoge al aliaj eŭropaj popoloj, dum la 19a jarcento la intelektularo interesiĝas pri sia nacia lingvo, kaj la katalunan oni literature revartas post periodo de dekadenco. Samtempe disvolviĝas industrio, kio unikas en Hispanio (se oni esceptas Eŭskion), kaj ekestas akraj disputoj inter la kataluna burĝaro, deziranta protekton de "siaj" merkatoj kontraŭ eksterlanda konkurenco, kaj la hispanaj grandbienuloj, preferantaj la plej malmultekostajn varojn. Tio igas, ke parto de la kataluna burĝaro ekorganizas fine de la 19a jc. siajn proprajn politikajn partiojn favorante la t.n. katalunan specifecon. Tiuj partioj baldaŭ fariĝas plimultaj kaj ekpostulas aŭtonomecon. Per tio la "kataluna problemo" fariĝas la centra diskut-temo en la hispania politiko en la lastaj 150 jaroj: milito (1936-1939) kaj du armeaj diktaturoj faŝisme orientitaj (1923-1930 kaj 1939-1975) grandparte fontas el la celo batali por la unueco de Hispanio.

Tiuj disputoj rekte tuŝis la katalunan esperantistaron: En 1906 la ĉefa tiama aktivulo, Pujulà i Vallès, devis ekziliĝi pro artikolo aperinta en la Esperanta gazetaro, kie li kritikis la hispanan armeon pro sturmo al la redaktejoj de du katalunismaj periodaĵoj. En 1928 generalo Milans del Bosch ordonis al Kataluna Esperantista Federacio ĉesi nomi sin kataluna kaj aliĝi al la tiutempa hispana Esperantista organizo "pro solidareco kun la ceteraj hispanaj regionoj" kaj severe monpunis la prezidanton de KEF. En la unuaj jaroj post la interna milito, Esperanto estis malpermesita en la tuta Hispanio, pro laŭdira ligo kun judoj kaj ruĝuloj, kaj en Katalunio ankaŭ pro siaj fortaj rilatoj al katalunismo. Rezulto estis, ke dum 40 jaroj ne povis restariĝi asocio de katalunaj Esperantistoj.
 

Katalunio hodiaŭ

Depost 1975 la politika situacio en Hispanio tute normaliĝis: Hispanio estas demokratia lando, laŭ la okcidenta kompreno, kaj Katalunio ĝuas konsiderinde larĝan aŭtonomecon; la kataluna lingvo oficialiĝis kaj rekaptis ĉefan lokon en multaj aspektoj de nia socio. Tion ni dankas al la preskaŭ unuvoĉaj akceptoj de la hispania Konstitucio de 1978 kaj de la kataluna Statuto de Aŭtonomeco de 1979, sed ĉefe al la mejloŝtona manifestacio en 1977, kiam pli ol unu miliono da homoj pace manifestaciis surstrate dum la nacia tago petante liberon, amnestion kaj aŭtonomecon.

Katalunio jure estas aŭtonoma komunumo de la Hispana reĝlando. Ĝi grandas pli-malpli kiel Belgio, ĝia loĝantaro estas proksimume samnombra al la sveda (ĉ. 6 milionoj) kaj ĝia brutta nacia produkto egalas la danan.

Kulture ĝi estas fandejo: pli ol duono de la loĝantaro naskiĝis aŭ havas patron aŭ patrinon naskitajn ekster ĝiaj limoj. Tio ne malhelpas rapidan integriĝon, ĉar la kataluna nacia sento, iom simile al la usona, preteratentas devenon. Hodiaŭ preskaŭ la tuta elementa lernejo okazas en la kataluna, sed denove ĉi-jare 3 milionoj da ĉiaspecaj katalunianoj vizitis la andaluzan Aprilan Foiron, per kio refoje la Barcelona superis la Sevilan.

Mikspoteco estas ja esenca trajto de la moderna Katalunio, sed ankaŭ profunde enradikiĝintaj tradicioj, kiuj donas evidentan apartecon al nia komunumo en Hispanio: unualoke, kaj centre de la socio, la kataluna lingvo, vaste uzata en ĉiuj medioj (surstrate kaj oficiale, lerneje kaj universitate, gazetare kaj televide), sed ankaŭ apartaj dancoj, popolmuziko, tradiciaj pladoj, sportoj, festoj k.s. Nelaste, ankaŭ per propra parti-politika strukturo, okulfrape malsimila al tiu de la cetera ŝtato.

Katalunio posedas aŭtonoman registaron kaj leĝdonan parlamenton. Ĝi memstare agas ĉe kulturo, turismo, justico, sano, civila juro, administra kaj teritoria organiziĝoj, publikaj konstruoj, kaj disvolvas leĝaron ankaŭ pri instruado, ekologio, fiŝkaptado, laboro, transporto k.a.